Lekcja 3 – Model relacyjny

🎯 Cele lekcji

Opisać cechy relacyjnej bazy danych (model Codda)
Wyjaśnić pojęcia: integralność danych, spójność referencyjna
Rozróżnić typy relacji: 1:1, 1:N, M:N

📊

1. Cechy relacyjnej bazy danych

Model relacyjny wprowadził Edgar F. Codd w 1970 roku. Opiera się na teorii zbiorów i algebrze relacyjnej.

Cecha	Opis
Dane w tabelach	Wszystkie dane przechowywane w tabelach (relacjach) złożonych z wierszy i kolumn
Unikalność wierszy	Każdy wiersz jest unikalny — identyfikowany przez klucz główny
Atomowość wartości	Każda komórka zawiera tylko jedną, niepodzielną wartość
Niezależność kolejności	Kolejność wierszy i kolumn nie ma znaczenia semantycznego
Integralność encji	Klucz główny nie może mieć wartości NULL
Integralność referencyjna	Klucz obcy musi wskazywać na istniejący klucz główny lub być NULL
Niezależność danych	Struktura logiczna jest niezależna od fizycznego przechowywania

Integralność referencyjna — zasada mówiąca, że wartość klucza obcego musi odpowiadać istniejącej wartości klucza głównego w powiązanej tabeli. SZBD egzekwuje tę zasadę automatycznie.

🔗

2. Typy relacji

Relacja 1:1 (jeden do jednego)

Każdy rekord w tabeli A odpowiada dokładnie jednemu rekordowi w tabeli B.

osoba

🔑 id_osoby
imie, nazwisko

1 ── 1

paszport

🔑 id_paszportu
🔗 id_osoby (FK, UNIQUE)
numer, data_waznosci

Relacja 1:N (jeden do wielu)

Jeden rekord w tabeli A może mieć wiele powiązanych rekordów w tabeli B. Najczęstszy typ!

kategoria

🔑 id_kategorii
nazwa

1 ──── N

produkt

🔑 id_produktu
🔗 id_kategorii (FK)
nazwa, cena

Relacja M:N (wiele do wielu)

Wiele rekordów z tabeli A może być powiązanych z wieloma rekordami tabeli B. Wymaga tabeli pośredniej!

student

🔑 id_studenta
imie, nazwisko

student_kurs

🔗 id_studenta (FK)
🔗 id_kursu (FK)
data_zapisu

kurs

🔑 id_kursu
nazwa, ects

W tabeli pośredniej klucz główny to zazwyczaj kombinacja dwóch kluczy obcych (złożony klucz główny).

🏗️

3. Integralność referencyjna — akcje ON DELETE / ON UPDATE

Gdy rekord rodzica jest usuwany lub zmieniany, SZBD może podjąć różne akcje wobec powiązanych rekordów:

Akcja	Opis
`CASCADE`	Automatycznie usuwa/aktualizuje powiązane rekordy
`SET NULL`	Ustawia klucz obcy na NULL
`RESTRICT`	Blokuje operację gdy istnieją powiązane rekordy (domyślnie)
`SET DEFAULT`	Ustawia wartość domyślną
`NO ACTION`	Jak RESTRICT (sprawdza po wykonaniu transakcji)

CREATE TABLE zamowienia (
  id_zamowienia INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
  id_klienta    INT NOT NULL,
  data          DATE,
  FOREIGN KEY (id_klienta) REFERENCES klienci(id_klienta)
    ON DELETE CASCADE
    ON UPDATE CASCADE
);

✏️

Zadania interaktywne

Zadanie 1Typ relacji

Określ typ relacji (1:1 / 1:N / M:N):

Autor pisze Książki

Obywatel posiada PESEL

Student uczęszcza na Kursy

Dział zatrudnia Pracowników

Zadanie 2ON DELETE

Masz tabelę zamowienia z kluczem obcym do tabeli klienci. Chcesz, aby po usunięciu klienta wszystkie jego zamówienia zostały automatycznie usunięte. Którą akcję zastosujesz?

ON DELETE RESTRICT
ON DELETE SET NULL
ON DELETE CASCADE
ON DELETE NO ACTION

Zadanie 3Tabela pośrednia M:N

Zdefiniuj relację M:N między tabelami produkty i zamowienia. Tabela pośrednia powinna nazywać się pozycje_zamowien i zawierać ilość oraz cenę jednostkową. Wpisz nazwy kolumn:

        pozycje_zamowien (

          , -- klucz obcy do zamowienia

          , -- klucz obcy do produktu

          ,

        )

📌 Zapamiętaj

Model relacyjny: dane w tabelach, klucze, integralność referencyjna
1:1 — paszport→obywatel | 1:N — klient→zamówienia | M:N → wymaga tabeli pośredniej
ON DELETE CASCADE — usuwa powiązane rekordy automatycznie
Integralność referencyjna: FK musi wskazywać na istniejący PK